Chuyện thường gặp
9 giờ tối. Cửa hàng đóng rồi. Anh chị ngồi xuống, mở máy, gõ: "Viết cho tôi bài đăng Facebook giới thiệu dịch vụ."
Nó trả về trong 10 giây. Đọc xong thấy sai. Sai chỗ nào cũng khó nói — nó viết như một tiệm nào đó ở đâu đó, không phải tiệm mình.
Anh chị gõ lại: "Viết lại đi, thân thiện hơn." Nó viết lại. Vẫn không phải.
Lần thứ ba. Lần thứ tư. 11 giờ đêm, tắt máy, kết luận trong đầu: "Cái này không dùng được."
Ngồi nghĩ lại thì thấy: nó không biết mấy thứ mà mình tưởng nó phải biết. Nó không biết tiệm anh chị ở đâu, bán gì, khách là ai, giá bao nhiêu. Nó chỉ có mỗi một câu anh chị vừa gõ.
Vì sao nó không hỏi mà cứ làm
Nó được dựng để luôn trả lời. Không biết thì đoán. Và nó đoán bằng thứ phổ biến nhất trên đời — nghĩa là thứ trung bình, thứ nhàn nhạt, thứ ai cũng viết được.
Người thật thì khác. Nhân viên mới nhận việc mà thấy thiếu thông tin sẽ hỏi lại, vì họ sợ làm sai rồi bị mắng. Máy không sợ gì cả, nên cứ làm.
Trừ khi anh chị bảo nó hỏi.
2 câu giao việc — cùng một việc, khác hẳn kết quả
Đây là ví dụ thật, chị chủ một tiệm bánh sinh nhật.
Câu dở:
Viết bài đăng Facebook bán bánh sinh nhật cho tôi.
Nó phải đoán: bánh loại gì, giá bao nhiêu, ở đâu, khách nào, đặt trước mấy ngày. Đoán 5 thứ, sai bốn. Bài trả về nói về "hương vị tuyệt hảo" và "khoảnh khắc đáng nhớ" — hai cụm mà tiệm bánh nào cũng nói được.
Câu tốt:
Viết bài đăng Facebook bán bánh sinh nhật cho tôi.
Trước khi viết, hỏi tôi những chỗ chưa rõ. Đừng đoán.
Nó hỏi lại 4 câu: bánh cỡ nào, giá bao nhiêu, khách đặt trước mấy ngày, có giao tận nơi không.
Chị trả lời: bánh 20cm, 350 nghìn, đặt trước 2 ngày, giao trong bán kính 5km.
Bài lần này có con số, có phạm vi giao, có thời hạn đặt. Khách đọc xong là biết đặt được hay không — đó mới là bài bán được hàng.
Khác nhau ở đâu? Câu dở bắt máy đoán 4 thứ. Câu tốt bắt máy hỏi 4 thứ. Cùng một lượng thông tin, nhưng một bên là anh chị sửa 4 lần, một bên là anh chị trả lời một lần.
Ví dụ thứ hai — anh thợ sửa điều hoà
Câu dở:
Soạn cho tôi bảng giá dịch vụ.
Nó bịa ra một bảng giá gọn gàng, có "vệ sinh máy lạnh: 200.000đ". Anh thợ nhìn vào thấy buồn cười — khu anh làm, vệ sinh máy treo tường 150 nghìn, máy âm trần 350 nghìn, mà nhà cao tầng còn tính thêm.
Câu tốt:
Soạn cho tôi bảng giá dịch vụ sửa điều hoà, để in dán ở cửa tiệm.
Trước khi soạn, hỏi tôi đúng 3 câu quan trọng nhất — những câu mà nếu không biết thì sẽ phải đoán.
Nó hỏi: có mấy loại máy, có tính thêm phí theo tầng cao không, và có gói bảo trì theo năm không.
Câu thứ ba là câu anh thợ chưa nghĩ tới. Anh làm nghề tám năm, chưa bao giờ bán gói bảo trì năm. Bảng giá mới có thêm một dòng đó.
Khác nhau ở đâu? 3 câu hỏi ép nó chọn chỗ quan trọng nhất, không hỏi lan man. Và chỗ quan trọng nhất thường trùng đúng với chỗ anh chị chưa nghĩ tới.
Một dòng đổi cả kết quả
Thêm vào cuối mọi yêu cầu:
Trước khi bắt tay làm, hỏi tôi những chỗ bạn còn chưa rõ.
Đừng đoán. Hỏi xong tôi trả lời rồi hãy làm.
2 câu. Nhưng nó đổi hẳn cách làm việc: từ đoán rồi sửa sang hỏi rồi làm đúng.
Bản mạnh hơn — giới hạn số câu hỏi
Để nó khỏi hỏi lan man:
Trước khi làm, hỏi tôi đúng 3 câu quan trọng nhất —
những câu mà nếu không biết thì bạn sẽ phải đoán.
Hỏi xong chờ tôi trả lời, rồi mới làm.
Bản dùng cho việc lớn
Việc quan trọng thì bắt nó nói trước sẽ làm thế nào, đừng để làm xong mới biết:
Việc tôi cần: [ghi việc của anh chị vào đây]
Trước khi viết, mô tả cho tôi:
1. Bạn định làm theo hướng nào
2. Bố cục gồm mấy phần, mỗi phần nói gì
3. Chỗ nào bạn đang phải đoán vì tôi chưa nói rõ
Tôi xác nhận xong bạn mới bắt đầu.
Đọc phần mô tả mất 30 giây. Đọc cả bài viết sai rồi sửa mất nửa tiếng.
Câu dùng khi mình cũng chưa rõ mình muốn gì
Đây là câu đắt nhất bài này. Dùng khi anh chị biết mình đang vướng gì đó nhưng chưa gọi tên được:
Tôi biết mình đang vướng một chuyện nhưng chưa diễn tả rõ được.
Đại khái là: [nói lộn xộn cũng được, cứ nói — thay đoạn này bằng chuyện của anh chị]
Bạn hỏi tôi từng câu một để làm rõ tôi thật sự cần gì.
Hỏi từng câu, chờ tôi trả lời rồi mới hỏi câu tiếp.
Khi nào bạn thấy đủ rõ thì tóm lại cho tôi nghe, rồi mới bắt tay làm.
Câu này đảo vai hẳn: thay vì anh chị phải diễn đạt cho chuẩn, nó đi tìm giúp. Trả lời vài câu là tự anh chị cũng sáng ra mình đang cần gì.
Chỗ đừng dùng
Việc nhỏ, rõ ràng thì đừng bắt nó hỏi — mất thời gian vô ích.
"Sửa lỗi chính tả đoạn này" — không cần hỏi gì cả.
Chỉ dùng khi việc có nhiều đường làm, hoặc khi kết quả phụ thuộc vào chuyện riêng của anh chị.
3 chỗ hay làm sai
Nó vẫn làm luôn, không hỏi. Thường là vì câu bảo hỏi bị kẹp giữa bài. Đặt nó ở dòng cuối cùng, tách riêng một dòng, là nó nghe.
Nó hỏi 15 câu. Không giới hạn thì nó hỏi tràn lan. Ghi rõ con số: "hỏi tôi đúng 3 câu". Ba là con số dễ chịu nhất — đủ để lộ chỗ thiếu, không đủ để thành cuộc phỏng vấn.
Trả lời qua loa cho xong. Nó hỏi "khách của anh chị là ai" mà anh chị đáp "ai cũng được", thì nó lại viết ra thứ chung chung như cũ. Câu trả lời của anh chị càng cụ thể, bài viết càng cụ thể — không có đường tắt ở chỗ này.
Sau bài này anh chị có gì
Một dòng chữ để dán vào cuối mọi yêu cầu, và 4 câu lệnh chép sẵn cho bốn tình huống.
Cái được lớn nhất không phải là bài viết đẹp hơn. Là anh chị thôi phải ngồi sửa 4 lần lúc 11 giờ đêm.