Chuyện thường gặp
Ngồi viết một bài, viết được nửa trang. Thấy còn thiếu, thêm ý nữa. Thấy chưa đủ, thêm ý nữa. Đăng lên: bài dài, đầy đủ, đúng hết.
Người ta đọc xong. Không nhớ gì.
Tuần sau gặp lại ngoài đời, họ chỉ nhớ mang máng "hình như có xem bài của anh". Không nhớ nội dung. Không kể lại được cho ai.
Không phải anh chị kém
Anh chị viết nhiều ý vì anh chị biết nhiều thật. Đó là điểm mạnh, không phải điểm yếu.
Nhưng người đọc không ở trong đầu anh chị. Họ đang xếp hàng chờ tính tiền, đang bế con, đang lướt giữa hai cuộc gọi. Đầu họ chỉ còn chỗ cho một thứ.
Nhét năm ý vào một bài không phải là cho nhiều hơn. Là bắt người ta tự chọn. Mà người ta không chọn — người ta bỏ hết.
Cho một ý, họ mang được một ý về. Cho năm ý, họ mang về con số không.
Cách làm
① Viết câu chốt TRƯỚC, viết bài SAU
Đảo ngược thứ tự. Trước khi viết chữ nào, viết một câu này ra giấy:
Xem xong bài này, anh chị nhớ đúng một câu: "..............."
Câu đó phải dưới 20 chữ, và phải là câu người ta kể lại được cho người khác nghe.
Ví dụ:
Tiệm ăn : "Nước dùng đục là do sôi to, không phải do xương bẩn."
Vật liệu xây dựng: "Tường còn ẩm mà sơn chống thấm là ném tiền đi."
Tiệm tóc : "Tóc nhuộm gội nước nóng thì phai nhanh gấp đôi."
Dạy nghề : "Chưa có 3 khách trả tiền thì chưa gọi là biết nghề."
Đọc lại thử: nếu câu đó nghe như một câu ai cũng nói được, thì chưa đủ đắt. Câu đắt là câu chỉ người trong nghề mới nói được.
② Viết bài chỉ để phục vụ đúng câu đó
Bài có bốn phần, mỗi phần một việc:
Mở : nêu tình huống người đọc đang gặp (2-3 câu)
Giữa : nói vì sao chuyện đó xảy ra (3-5 câu)
Chốt : ĐẶT CÂU CHỐT VÀO ĐÂY, tách riêng 1 dòng
Đuôi : chỉ 1 việc làm ngay hôm nay (1-2 câu)
Bất cứ câu nào không phục vụ câu chốt thì cắt. Kể cả câu hay. Câu hay mà lạc ý là câu phá bài.
③ Đo bằng phép thử kể lại
Viết xong, đưa cho một người trong nhà đọc. Đợi 10 phút rồi hỏi: "Vừa nãy đọc gì thế?"
- Họ kể lại đúng câu chốt → bài đạt.
- Họ nói "đọc bài về sơn chống thấm" → chưa đạt, mới nhớ chủ đề chứ chưa nhớ ý.
- Họ ậm ừ → cắt bớt đi một nửa rồi thử lại.
Không có ai để thử thì tự đợi đến hôm sau, đọc lại tiêu đề và tự nhớ xem bài nói gì.
④ Ý thừa thì cất, đừng vứt
Đây là chỗ tiếc nhất. Cắt bốn ý đi thì tiếc.
Nhưng bốn ý đó là bốn bài sau. Mở một tệp ghi chú, đặt tên "Ý để dành", chép vào. Tháng sau bí ý là có sẵn.
Một bài năm ý = một bài không ai nhớ.
Năm bài một ý = năm bài, ít nhất vài bài được nhớ.
Ba chỗ hay làm sai
Nhầm "một ý" với "bài ngắn". Bài một ý có thể dài 800 chữ, miễn là cả 800 chữ đều chống đỡ cho một câu. Ngược lại, bài 150 chữ nhồi ba ý vẫn là bài hỏng.
Giấu câu chốt xuống cuối. Nhiều người để dành câu hay nhất đến dòng cuối cùng. Nhưng phần lớn người đọc không xuống tới đó. Đặt câu chốt ở khoảng hai phần ba bài, rồi nhắc lại ở cuối.
Đổi câu chốt giữa chừng. Viết được nửa bài thấy nghĩ ra ý hay hơn, thế là bẻ lái. Bài thành hai nửa rời nhau. Nghĩ ra ý hay hơn thì ghi vào tệp "Ý để dành", viết nốt bài này đã.
Giờ anh chị có gì trong tay
Một thói quen: viết câu chốt trước, viết bài sau. Một khung bốn phần. Một phép thử bằng người thật. Và một tệp "Ý để dành" — chính là kho nội dung của tháng sau.
Từ hôm nay, đo bài viết không bằng độ dài. Đo bằng: có ai kể lại được không.