Chuyện thường gặp
Anh chị nghĩ dựng trang web thì phải biết lập trình. Không biết lập trình nên để đó.
Rồi thuê người làm. Người ta hỏi: "Anh chị muốn thế nào?" Anh chị nói: "Làm sao cho đẹp, cho chuyên nghiệp."
Người ta làm xong, anh chị xem, thấy không phải cái mình nghĩ. Sửa. Sửa mấy vòng vẫn không đúng. Cuối cùng nhận đại cho xong.
Không ai sai cả. Chỉ là chưa ai viết ra được cái muốn là cái gì.
Việc khó không phải viết mã
Viết mã bây giờ máy làm được. Anh chị tả bằng tiếng Việt, máy trả về file trang. Đây là chuyện đã đổi hẳn so với vài năm trước.
Việc còn lại — việc máy không làm thay được — là biết mình muốn gì.
Máy không biết khách của anh chị là ai. Không biết anh chị bán cái gì mà đối thủ không có. Không biết khách hay sợ điều gì. Không biết anh chị muốn khách gọi hay nhắn.
Anh chị biết. Anh chị làm nghề bao nhiêu năm rồi.
Việc phải làm chỉ là lôi cái biết đó ra giấy.
Cách làm
Bước 1 — Trả lời bảy câu, mỗi câu một dòng
Lấy giấy bút. Không mở máy. Bảy câu:
1. Trang này để làm gì? (một việc thôi: để khách gọi, để khách xem giá, để khách đặt lịch)
2. Ai sẽ vào xem? (tả một người cụ thể, không tả chung chung)
3. Người đó đang lo gì?
4. Tôi bán gì cho họ?
5. Vì sao họ nên chọn tôi mà không chọn chỗ khác?
6. Xem xong tôi muốn họ làm gì?
7. Ba việc tôi làm được, mỗi việc một dòng ngắn
Ví dụ, một anh sửa điện nước:
1. Để khách gọi điện
2. Chủ nhà chung cư ở quận Hà Đông, 30-50 tuổi
3. Sợ gọi thợ lạ bị hét giá, sợ thợ làm ẩu rồi hỏng lại
4. Sửa điện nước tại nhà, có mặt trong 2 giờ
5. Báo giá trước khi làm, không phát sinh, làm xong không hết hỏng thì không lấy tiền
6. Bấm nút gọi
7. Sửa đường nước rò / Thay ổ cắm, cầu dao / Thông tắc bồn cầu
Bảy dòng đó là toàn bộ bản mô tả. Không cần hơn.
Bước 2 — Thêm ba con số
Người làm web hay hỏi và anh chị hay lúng túng. Quyết trước ba số:
Số trang cần có 1 trang (đủ cho phần lớn nghề dịch vụ)
Ngân sách một năm [ghi số thật của anh chị]
Ngày muốn có trang chạy [ghi ngày cụ thể]
Phần lớn anh chị chỉ cần một trang. Một trang làm tốt hơn mười trang làm dở. Đừng để ai thuyết phục anh chị làm mười trang ở lần đầu.
Bước 3 — Đưa bảy dòng cho máy, lấy file trang
Dán bản mô tả vào, máy viết file trang cho anh chị. Xem bên dưới có câu lệnh sẵn.
Máy trả về một file. Anh chị lưu tên index.html, mở lên bằng trình duyệt là thấy trang. Chưa cần đưa lên mạng, cứ mở ở máy xem trước.
Không ưng chỗ nào thì nói tiếp: "Chữ ở đầu trang nhỏ quá, làm to lên." "Nút gọi để màu đậm hơn." Nói bằng tiếng Việt thường, máy sửa.
Bước 4 — Nếu thuê người, đưa đúng bảy dòng đó
Đây là chỗ bảy dòng đáng tiền nhất.
Đưa bảy dòng cho người làm web, thay vì nói "làm cho đẹp". Người làm được việc sẽ mừng — họ vẫn phải hỏi anh chị mấy câu này, giờ có sẵn.
Và khi nghiệm thu, anh chị có cái để đối chiếu: trang này có làm đúng bảy dòng không? Đây là căn cứ, không phải cảm tính "tôi thấy chưa ưng".
Câu lệnh dựng trang từ bảy dòng
📋 Câu lệnh — chép nguyên cả khối
Tôi cần một trang web. Tôi không biết lập trình.
1. Trang này để: [chép dòng 1]
2. Người vào xem: [chép dòng 2]
3. Họ đang lo: [chép dòng 3]
4. Tôi bán: [chép dòng 4]
5. Lý do chọn tôi: [chép dòng 5]
6. Xem xong tôi muốn họ: [chép dòng 6]
7. Ba việc tôi làm được: [chép dòng 7]
Viết cho tôi một file index.html hoàn chỉnh:
- Câu đầu trang nói rõ tôi bán gì, cho ai, ở đâu
- Nói trúng nỗi lo ở mục 3, đừng hô hào
- Ba việc ở mục 7, mỗi việc một dòng ngắn
- Nút gọi điện bấm được trên điện thoại, đặt 2 chỗ: đầu và cuối trang
- Chữ to, dễ đọc, xem tốt trên điện thoại
HTML và CSS chung một file, không dùng thư viện ngoài.
Chỗ nào tôi phải tự thay thông tin thì ghi chú rõ trong file.
Ba chỗ hay làm sai
Bỏ qua bước giấy bút, ngồi thẳng vào máy. Ngồi vào máy rồi mới nghĩ thì ra một trang chung chung. Bảy câu trên trả lời mất hai mươi phút, tiết kiệm được mấy vòng làm lại.
Trả lời câu 2 kiểu "ai cũng được". "Khách hàng có nhu cầu" không phải là câu trả lời. Tả một người thật: bao nhiêu tuổi, ở đâu, đang gặp chuyện gì. Tả càng cụ thể, trang càng trúng.
Nghĩ rằng phải hiểu kỹ thuật mới nghiệm thu được. Không cần. Anh chị nghiệm thu bằng bảy dòng của mình, và bằng cách tự mở trang trên điện thoại xem có gọi được không. Đó là hai thước đo đủ dùng.
Giờ anh chị có gì trong tay
Bảy dòng trên giấy → máy viết file → trang chạy
(việc của anh chị) (việc của máy) (kết quả)
Phần khó nhất nằm ở ô đầu tiên, và ô đó không cần biết lập trình. Nó chỉ cần anh chị chịu ngồi xuống hai mươi phút với tờ giấy.