Chuyện thường gặp
Anh chị đăng một bài lên Facebook. Hôm đó có người xem, có người bấm thích. Hôm sau ít hơn. Hôm sau nữa gần như không ai thấy nữa.
Tuần sau muốn có người xem thì phải đăng bài mới. Không đăng là im.
Cứ thế, mỗi tháng đăng ba chục bài, cuối năm nhìn lại chẳng còn gì. Ba trăm sáu mươi bài đã trôi hết.
Trong khi có một loại bài viết khác: viết một lần, hai năm sau vẫn có người lạ đọc và gọi điện.
Hai loại bài — khác nhau ở chỗ nào
Bài mạng xã hội sống bằng lượt đẩy. Nền tảng đẩy cho ai thấy thì người đó thấy. Hết đẩy là hết.
Bài trên trang web của anh chị sống bằng người tìm. Có người gõ vào ô tìm kiếm "sơn chống thấm sân thượng loại nào bền", máy tìm ra bài của anh chị, người ta đọc. Hôm nay có người gõ, tháng sau vẫn có người gõ, sang năm vẫn có.
Bài đó không cần ai đẩy. Nó nằm im và làm việc.
Đó là lý do một bài viết trên web đáng công gấp nhiều lần một bài đăng vội. Nó là tài sản, không phải việc vặt.
Bài nào mới thành tài sản
Không phải bài nào cũng vậy. Bài "hôm nay tiệm em có ưu đãi" thì hết ưu đãi là hết giá trị.
Bài thành tài sản có ba dấu hiệu:
- Trả lời đúng một câu người ta thật sự đi tìm. Không phải câu anh chị muốn nói, mà câu khách gõ vào máy.
- Câu trả lời không cũ đi trong một hai năm. Cách chọn vật liệu, cách nhận biết hàng kém, cách tính chi phí — mấy thứ này ổn định.
- Có thứ chỉ người trong nghề mới biết. Một con số thật, một cái bẫy hay gặp, một ca đã xử. Đó là chỗ khách tin.
Chị bán rèm cửa viết bài "rèm hai lớp và rèm một lớp chênh nhau bao nhiêu tiền một mét" — bài đó chạy được nhiều năm. Anh sửa xe viết "xe máy để lâu không đi thì hỏng cái gì trước" — cũng vậy.
Lấy ý ở đâu ra — ngay trong việc hằng ngày
Đây là chỗ nhiều người kẹt: biết là phải viết, mà không biết viết gì.
Sự thật là ý đã có sẵn, chỉ chưa được nhặt. Mỗi ngày anh chị đã trả lời khách năm bảy câu rồi. Mỗi câu đó là một bài.
Cách nhặt: mở một ghi chú trong điện thoại, đặt tên là Kho ý. Trong ngày, hễ có một trong bốn thứ này thì gõ vào một dòng, không cần viết đẹp:
- Khách vừa hỏi một câu — chép nguyên văn câu hỏi
- Vừa xử một ca khó — ghi ba chữ gợi nhớ
- Vừa thấy người ta làm sai một chuyện — ghi lại
- Vừa học được gì mới — ghi lại
Một tuần là có mười lăm hai chục dòng. Một tháng là kho đầy.
Biến một dòng ghi chú thành bài viết
Có ý rồi thì phần viết giao được. Nhưng phải giao đủ bốn phần: việc gì, cho ai, ra dạng gì, tránh gì.
📋 Câu lệnh — chép nguyên cả khối
Nghề của tôi là [ghi nghề]. Khách của tôi là [tả khách: ai, ở đâu, đang lo gì].
Tôi muốn viết một bài cho trang web của mình, trả lời đúng câu hỏi này
của khách: "[chép nguyên văn câu khách hỏi]"
Đây là những gì tôi biết về chuyện đó, viết lộn xộn:
[gõ ra hết những gì mình biết, kể cả số liệu, ví dụ, cái bẫy hay gặp]
Hãy viết thành một bài 600-800 chữ:
- Xưng "tôi", gọi người đọc là "anh chị"
- Câu ngắn, không dùng từ hoa mỹ
- Chia thành các mục nhỏ có tiêu đề
- Ngay đầu mỗi mục trả lời gọn câu hỏi của mục đó
Tuyệt đối không được:
- Thêm bất kỳ con số nào tôi chưa đưa
- Bịa tên khách, bịa ca bệnh, bịa kết quả
- Hứa hẹn thay tôi điều gì
Chỗ nào thiếu thông tin thì để trống và hỏi lại tôi.
Nhận về đọc lại. Chỗ nào không giống giọng mình thì sửa. Chỗ nào máy tự thêm số thì xoá.
Ba chỗ hay làm sai
Viết cho mình nghe, không phải cho khách tìm. Tiêu đề kiểu "Đôi điều tâm huyết về nghề" thì không ai gõ câu đó vào máy tìm kiếm cả. Đặt tiêu đề đúng bằng câu khách hay hỏi.
Lấy ca khách thật mà quên xin phép. Kể được cái bài học, đừng kể danh tính. Không tên, không ảnh, không địa chỉ, không chi tiết đủ để người quen nhận ra. Muốn kể rõ thì phải hỏi khách trước và được đồng ý.
Để máy bịa số cho hay. Máy rất sẵn lòng thêm "theo thống kê 87%". Con số đó không có thật, khách trong nghề đọc là biết ngay. Mất niềm tin nhanh hơn là không có số nào.
Sau bài này anh chị có gì
Việc hằng ngày → Kho ý (ghi chú) → Bài trên web → Khách tự tìm về
(khách hỏi) (mỗi ngày 1 dòng) (viết 1 lần) (chạy nhiều năm)
Mỗi bài viết tử tế là một người bán hàng nhỏ, làm việc không lương, không nghỉ. Đăng mười bài là có mười người như vậy.
Bài đăng mạng xã hội thì hôm nay có, ngày mai hết. Bài trên trang của anh chị thì càng để lâu càng nhiều người đọc.