Chuyện thường gặp
Anh chị viết bài về cách chống thấm ban công. Bài đủ ý, chia mục rõ ràng.
Nhưng cả bài chỉ có một tấm ảnh ở đầu: một ngôi nhà biệt thự sáng bóng lấy trên mạng, không liên quan gì đến ban công, cũng chẳng phải công trình của anh chị.
Người đọc lướt qua, không thấy gì để tin. Họ đọc chữ nhưng không thấy tay nghề.
Bài không có ảnh thì thiếu bằng chứng. Bài có ảnh không khớp thì còn tệ hơn — nó nói với khách rằng anh chị không có ảnh thật để đưa.
Vì sao ảnh không phải để trang trí
Với người đọc: chữ là lời kể, ảnh là bằng chứng. Anh chị nói "tôi chống thấm mười năm" thì đó là lời. Anh chị đưa ảnh mặt sàn đang cào lớp cũ, ảnh lớp lót, ảnh sau khi test nước — đó là bằng chứng. Khách phân biệt được hai thứ đó rất nhanh.
Với Google: máy không nhìn được ảnh như người. Nó đọc tên tệp ảnh và dòng mô tả ảnh. Đặt tên ảnh là IMG_20240815.jpg thì Google không hiểu gì. Đặt tên là chong-tham-ban-cong-lop-lot.jpg thì nó hiểu bài này nói về chống thấm ban công.
Với tốc độ trang: ảnh chụp từ điện thoại nặng vài megabyte. Đưa năm tấm như vậy lên là trang chậm hẳn, khách thoát trước khi đọc. Cho nên có ảnh thôi chưa đủ, phải là ảnh nhẹ.
Cách làm
Bước 1 — Xác định bài này cần mấy ảnh và ảnh gì.
Không có con số cố định, nhưng có bốn loại ảnh nên có:
1. Ảnh đầu bài — cho thấy ngay chủ đề. Không phải ảnh phong cảnh chung chung.
2. Ảnh từng bước — nếu bài hướng dẫn làm gì, mỗi bước một ảnh.
3. Ảnh so sánh — trước và sau, đúng và sai, loại này và loại kia.
4. Ảnh bảng hoặc sơ đồ — nếu bài có số liệu.
Bài hướng dẫn năm bước thì ít nhất năm ảnh. Bài giải thích một khái niệm thì hai ba ảnh là đủ.
Bước 2 — Chụp ảnh thật, ngay trong lúc làm việc.
Đây là việc dễ nhất và bị bỏ qua nhiều nhất. Mỗi lần đi làm, bỏ ra ba mươi giây chụp: lúc mới tới, lúc đang làm, lúc xong. Ba tấm.
Ba tháng sau anh chị có một kho ảnh thật mà không đối thủ nào chép được.
Vài mẹo chụp cho ảnh dùng được:
- Chụp ban ngày, gần cửa sổ, đừng bật đèn flash
- Lau sạch ống kính trước khi chụp
- Chụp ngang, đừng chụp dọc, vì trang web hiển thị ảnh ngang đẹp hơn
- Đặt một vật quen thuộc vào khung để người xem ước được kích thước: cái bật lửa, đồng xu, bàn tay
Bước 3 — Nén ảnh trước khi tải lên.
Mở Google, gõ "Squoosh" hoặc "TinyPNG", vào trang đó, kéo ảnh vào. Chọn WebP nếu có, chất lượng khoảng 75. Tải ảnh mới về.
Ảnh 4MB xuống còn dưới 200KB, mắt thường không thấy khác.
Bước 4 — Đặt tên tệp không dấu, có nghĩa.
Sai: IMG_4471.jpg
Sai: ảnh chống thấm ban công.jpg (có dấu và có dấu cách)
Đúng: chong-tham-ban-cong-lop-lot-thu-hai.webp
Chữ thường, không dấu, nối bằng dấu gạch ngang. Tên đọc lên là biết ảnh chụp gì.
Bước 5 — Viết dòng mô tả ảnh.
Trong mã trang, mỗi ảnh có ô alt. Đó là dòng chữ tả ảnh cho người khiếm thị và cho Google.
<img src="chong-tham-ban-cong-lop-lot-thu-hai.webp"
alt="Quét lớp lót chống thấm thứ hai lên sàn ban công đã cào sạch"
loading="lazy">
Tả đúng thứ trong ảnh, bằng một câu bình thường. Đừng nhồi từ khoá vào đó.
Nhờ máy đặt tên và viết mô tả cho cả loạt ảnh:
📋 Câu lệnh — chép nguyên cả khối
Tôi làm nghề: [tả nghề, ví dụ: chống thấm và sửa nhà ở Long Biên, Hà Nội]
Bài viết của tôi nói về: [tả nội dung bài trong 2-3 câu]
Tôi có các ảnh sau, tôi tả nội dung từng tấm:
1. [ví dụ: sàn ban công cũ đang bị bong, có vết nứt chân tường]
2. [ví dụ: đang cào bỏ lớp vữa cũ bằng máy]
3. [ví dụ: quét lớp lót màu xám lần thứ nhất]
...
Với mỗi ảnh, cho tôi:
- Tên tệp: chữ thường, không dấu, nối bằng gạch ngang, đuôi .webp
- Dòng mô tả alt: một câu tiếng Việt có dấu, tả đúng thứ trong ảnh
Đừng nhồi từ khoá vào dòng mô tả, viết như người bình thường tả ảnh.
Trả về dạng bảng hai cột.
Ba chỗ hay làm sai
Lấy ảnh trên mạng cho nhanh. Ảnh trên mạng có chủ. Lấy về dùng là chuyện bản quyền, và có thể bị đòi tiền. Chưa kể ảnh đó đang nằm trên hàng trăm trang khác — nó không cho khách lý do gì để tin anh chị. Cần ảnh minh hoạ chung thì dùng các kho ảnh miễn phí có ghi rõ cho dùng thương mại, và vẫn nên hạn chế.
Ảnh đẹp nhưng không khớp với đoạn đang nói. Đoạn đang nói về cách xử lý chân tường mà ảnh là toàn cảnh ngôi nhà. Người đọc đang tìm hình dung cụ thể, thấy ảnh không giúp gì thì niềm tin rơi. Ảnh phải đứng đúng chỗ nó minh hoạ.
Tải ảnh nguyên gốc lên cho nét. Năm tấm ảnh 4MB là hai mươi megabyte. Khách dùng 4G sẽ thoát trước khi ảnh thứ hai hiện ra. Nén là việc bắt buộc, không phải việc tuỳ chọn.
Thói quen nên có
Lập một thư mục trong máy tên là anh-cong-viec, chia theo tháng. Mỗi tối đổ ảnh trong điện thoại vào đó. Chụp lúc làm mất ba mươi giây; đi tìm lại ảnh cho bài viết sáu tháng sau thì mất cả buổi — mà thường là không tìm ra.