Chuyện thường gặp
Anh chị ngồi xuống viết bài. Viết được nửa trang thì bí. Không biết nên nói tiếp gì, không biết bao nhiêu là đủ, không biết chia mục thế nào.
Cuối cùng bài ra một khối chữ dài, không xuống dòng, không tiêu đề nhỏ. Người vào đọc ba dòng rồi thoát.
Vấn đề không phải anh chị viết dở. Vấn đề là không có khuôn.
Khuôn quan trọng hơn tài viết
Người vào từ Google là người đang cần. Họ vừa gõ một câu hỏi. Họ muốn thấy câu trả lời ngay, không muốn nghe dẫn dắt.
Cho nên bài trên web khác hẳn bài trên báo. Không mở bài bằng "Trong cuộc sống hiện đại ngày nay...". Người ta không có thời gian cho câu đó.
Khuôn dưới đây tôi dùng cho gần như mọi bài. Nó không hay ho gì, nhưng nó chạy được.
Cách làm
Bước 1 — Ba câu đầu trả lời thẳng.
Câu hỏi là gì thì trả lời luôn, ngay dòng đầu.
Câu người ta gõ: "gạch men bị ố vàng có tẩy được không"
Mở bài sai:
"Trong quá trình sử dụng, sàn nhà thường gặp nhiều vấn đề..."
Mở bài đúng:
"Tẩy được, nếu ố do xà phòng và nước cứng. Không tẩy được, nếu ố do
men gạch đã bị mòn. Bài này chỉ anh chị cách phân biệt hai loại trong
hai phút, và cách xử lý loại tẩy được."
Người đọc thấy mình được trả lời ngay thì họ ở lại đọc tiếp. Đó là tất cả.
Bước 2 — Chia mục bằng tiêu đề nhỏ, mỗi mục một ý.
Trong file markdown, tiêu đề nhỏ là dòng bắt đầu bằng hai dấu thăng. Trên web nó hiện ra thành chữ to đậm.
Một bài nên có bốn đến bảy mục. Mỗi mục đặt tên bằng một câu người ta thật sự nghĩ trong đầu:
## Ố vàng do xà phòng và ố vàng do mòn men khác nhau thế nào
## Thử một phút để biết mình thuộc loại nào
## Cách tẩy loại do xà phòng
## Khi nào thì đừng cố tẩy nữa
## Ba chỗ hay làm hỏng gạch
Đừng đặt tên mục kiểu "Phần 1", "Nội dung chính". Đặt tên mục bằng câu hỏi thì người lướt mắt cũng tìm được chỗ mình cần.
Bước 3 — Đoạn ngắn, câu ngắn.
Một đoạn ba đến bốn dòng là dừng, xuống dòng. Trên điện thoại, một đoạn dài bảy dòng nhìn như một bức tường.
Chỗ nào liệt kê được thì liệt kê. Chỗ nào có số liệu thì kẻ bảng. Chỗ nào có thao tác thì đánh số bước.
Bước 4 — Dài bao nhiêu là đủ.
Không có con số thiêng. Nguyên tắc là: trả lời xong câu hỏi thì dừng.
Trong thực tế, bài trả lời một câu hỏi cụ thể thường rơi vào tám trăm đến một nghìn năm trăm chữ. Bài so sánh hoặc hướng dẫn nhiều bước thì dài hơn.
Cách kiểm tra tốt hơn đếm chữ: mở ba bài đang đứng đầu Google với đúng câu hỏi đó, xem họ nói những gì. Nếu bài của anh chị thiếu một ý mà cả ba bài kia đều có, thì phải bổ sung. Nếu bài của anh chị có một ý mà không ai có — đó là lý do người ta chọn mình.
Bước 5 — Kết bằng việc làm được ngay.
Đừng kết bằng "Hy vọng bài viết hữu ích". Kết bằng một việc cụ thể người đọc làm được trong năm phút tới.
Nhờ máy dựng dàn ý theo khuôn này:
📋 Câu lệnh — chép nguyên cả khối
Tôi làm nghề: [tả nghề, ví dụ: thi công và sửa sàn gạch ở Biên Hoà]
Câu người ta gõ trên Google: [dán đúng câu từ khoá]
Dựng cho tôi dàn ý bài viết theo khuôn:
1. Ba câu mở trả lời THẲNG câu hỏi trên, không dẫn dắt vòng vo
2. 5 đến 6 tiêu đề mục, mỗi mục đặt tên bằng một câu người đọc thật sự nghĩ
3. Dưới mỗi mục ghi 3 gạch đầu dòng: mục đó phải nói những gì
4. Một mục nói về chỗ hay làm sai
5. Một câu kết là việc người đọc làm được ngay hôm nay
Yêu cầu:
- Tiếng Việt có dấu, xưng "tôi", gọi người đọc là "anh chị"
- Người đọc không rành kỹ thuật, mọi bước phải nói rõ làm gì
- Không hứa kết quả nhanh, không thổi phồng
- Ví dụ lấy từ đời sống Việt Nam
Dàn ý máy dựng chỉ là bộ khung. Phần ruột — kinh nghiệm thật của anh chị — máy không có, phải tự viết vào.
Ba chỗ hay làm sai
Viết dài cho đủ số chữ. Nhồi thêm đoạn thừa để bài dày lên không giúp gì. Người đọc thấy loãng thì thoát, và bài thoát nhiều thì tụt. Trả lời xong là dừng.
Một khối chữ không có tiêu đề nhỏ. Đây là lỗi phổ biến nhất. Không chia mục thì người lướt không tìm được chỗ mình cần, và Google cũng khó hiểu bài nói về cái gì.
Chép ý của bài khác về sắp lại. Đọc ba bài đầu để biết mình thiếu gì là việc nên làm. Bê nội dung của họ về là việc không nên làm — vừa sai luật, vừa chẳng cho ai lý do để chọn mình.
Một câu nói thật
Viết theo khuôn này rồi thì bài đọc được, người ở lại lâu hơn. Nhưng để Google đưa bài lên thì vẫn phải chờ, và chờ tính bằng tháng. Việc của anh chị là đều tay, không phải nhanh tay.