Chuyện thường gặp
Sáng mở cửa tiệm. Trưa tự tay làm cho khách. Chiều đi lấy hàng. Tối ngồi tính tiền, nhắn tin trả khách, xong mở điện thoại định quay một cái video thì đã mười một giờ.
Ngày nào cũng vậy. Bận từ sáng tới khuya. Nhưng cuối tháng nhìn lại, tiệm vẫn y như tháng trước. Không xấu đi, cũng chẳng khá lên.
Rồi anh chị nghĩ: chắc mình chưa đủ cố gắng.
Không phải anh chị lười. Là anh chị đang gánh ba người trong một cái đầu
Người làm chủ một tiệm nhỏ thực ra đang làm ba việc khác hẳn nhau:
Người nhìn xa — nghĩ xem sáu tháng nữa tiệm này thành cái gì, bán cho ai, khác gì mấy chỗ kia. Đây là người quyết định hướng.
Người giỏi nghề — người trực tiếp làm ra sản phẩm. Cắt tóc, nấu ăn, lắp máy, dạy học. Đây là người tạo ra chất lượng.
Người trông việc — người sắp lịch, nhập hàng, ghi sổ, trả lời tin nhắn. Đây là người giữ cho mọi thứ không rối.
Ba vai này cần ba loại đầu óc khác nhau. Vai nhìn xa cần ngồi yên và nghĩ. Vai giỏi nghề cần tập trung vào tay. Vai trông việc cần phản xạ nhanh với việc gấp.
Và đây là chỗ hỏng: việc gấp bao giờ cũng hét to hơn việc quan trọng. Khách nhắn tin thì phải trả lời ngay. Hàng hết thì phải đi lấy ngay. Còn việc "nghĩ xem sáu tháng nữa mình là ai" thì không ai giục cả.
Cho nên vai trông việc và vai giỏi nghề ăn hết 100% thời gian. Vai nhìn xa — vai duy nhất quyết định tiệm có lớn lên được không — bị bỏ đói.
Anh chị không thiếu cố gắng. Anh chị thiếu chỗ trống cho một vai không biết kêu.
Cách làm: chia lại quỹ thời gian trong tuần
① Đếm thật một tuần
Đừng đoán. Ghi lại việc trong bảy ngày, gắn nhãn ba nhóm. Người bán hàng ăn nhỏ lẻ thường ra kết quả kiểu này:
GIỎI NGHỀ : 45 giờ (làm hàng, phục vụ khách)
TRÔNG VIỆC : 18 giờ (nhập hàng, sổ sách, tin nhắn)
NHÌN XA : 0 giờ
Con số 0 đó là câu trả lời cho câu hỏi "sao mãi không lớn".
② Cắt một lát nhỏ cho vai nhìn xa — cố định, có giờ
Không cần nhiều. Hai giờ mỗi tuần, cùng một khung giờ. Ví dụ sáng thứ Ba 7h–9h, chưa mở cửa. Ghi vào lịch như một cái hẹn với khách quan trọng, vì nó đúng là vậy.
③ Trong hai giờ đó chỉ làm đúng ba việc
1. Nhìn số của tuần trước — bao nhiêu người hỏi, bao nhiêu người mua
2. Trả lời 1 câu: tuần này người lạ biết đến mình bằng cách nào?
3. Ra 1 việc cụ thể cho vai nhìn xa, làm trong tuần
Ví dụ việc cụ thể: quay ba video ngắn kể chuyện nghề, mỗi video một mẹo khách hay hỏi.
④ Đẩy bớt vai trông việc ra khỏi đầu
Vai trông việc ăn thời gian nhiều nhất mà lại dễ giao đi nhất. Chị bán quán ăn có thể để một người phụ nhận đơn qua điện thoại từ 11h–13h. Anh sửa xe có thể dán bảng giá công lên tường để khỏi trả lời mười lần một ngày cùng một câu.
Mỗi việc đẩy đi được là một khoảng trống trả lại cho vai nhìn xa.
Vì sao vai nhìn xa lại quan trọng nhất với chuyện người ta nhớ mình
Vì đây là vai quyết định mặt mũi của tiệm trước mắt người lạ.
Vai giỏi nghề làm ra chất lượng — nhưng chất lượng chỉ người đã mua mới biết. Vai trông việc giữ cho trong nhà gọn — người ngoài không nhìn thấy.
Chỉ có vai nhìn xa mới hỏi được câu: người chưa từng biết mình, họ thấy mình là ai?
Không ai trả lời câu đó thay anh chị được. Và nếu không ai ngồi trả lời, thì câu trả lời mặc định là: một người bán hàng giống hệt mấy trăm người bán hàng khác.
Ba chỗ hay làm sai
Tưởng vai nhìn xa là ngồi mơ. Không phải. Nó ra việc cụ thể, có deadline, kiểm được. Ngồi hai giờ mà không ra được một việc làm trong tuần thì là ngồi chơi, không phải làm vai nhìn xa.
Bỏ vai giỏi nghề quá sớm. Có người nghe xong định thuê hết, mình chỉ "làm chiến lược". Tiệm nhỏ mà chủ không đụng tay thì chất lượng rơi ngay. Giữ vai giỏi nghề, chỉ cắt bớt giờ.
Xếp vai nhìn xa vào cuối ngày. Cuối ngày là lúc đầu óc cạn nhất. Xếp vào đó là tự hẹn để rồi tự huỷ. Đẩy lên đầu ngày, trước khi mở cửa.
Giờ anh chị có gì trong tay
Ba cái nhãn để gắn vào bất kỳ việc gì mình định làm. Một con số thật về tuần vừa rồi. Và một khung giờ cố định cho cái vai lâu nay không ai giục — vai duy nhất trả lời được câu hỏi người lạ nhìn mình thấy ai.